14 oktober 2020

Hoe is het met Berbke?

Al ruim vijf jaar waakt de Heilige Barbara het verkeer in de Willem-Alexandertunnel. Vanuit haar nisje in het noordelijke Dienstengebouw, halverwege de trap naar de dienstgang van het middentunnelkanaal. Boven de onderste (N2) tunnelbuizen én op gelijke hoogte met de bovenste (A2) buizen. Daar waakt het beeldje voor altijd en eeuwig over beide tunnelbuizen. Een terugblik.

Hoe het begon

Het verhaal van de Heilige Barbara begint zo’n negen jaar geleden, in december 2011. Pastoor Mattie Jeukens vroeg aan zijn parochianen om afbeeldingen van de Heilige Barbara aan te leveren. Als beschermheilige van mensen met gevaarlijke beroepen zag hij in Barbara een ideale ondersteuning van bovenaf voor de tunnelbouwers. “Zij verdienen het bovendien om in het zonnetje te worden gezet”, vond de pastoor.

Veiligheid boven alles

Veiligheid is een belangrijk onderwerp bij dergelijke werkzaamheden. Er werkten soms wel 600 mensen in een vrij smalle bouwput op 24 meter diepte. Groot en zwaar materiaal werd gebruikt. Statistisch gesproken is bij een project als A2 Maastricht rekening te houden met twee tot drie dodelijke ongevallen. Door een zorgvuldige aanpak van onder andere het Team Veiligheid en Gezondheid van Avenue2 is dit bij de Maastrichtse tunnelbouw gelukkig voorkomen. En door de Heilige Barbara natuurlijk.

Onze Lieve Vrouwe van de Weg

Mattie organiseerde vervolgens een bijeenkomst in de Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdeskerk in Wittevrouwenveld op 24 mei 2012, de feestdag van Madonna della Strada (Onze Lieve Vrouwe van de Weg). Passender kon haast niet. Tunnelbouwers, maar ook oud-mijnwerkers, parochianen, buurtgenoten en vertegenwoordigers van de gemeente Maastricht kwamen samen. Onder het genot van een 'tas koffie' en een stuk vlaai stonden ze stil bij een voorspoedige en veilige tunnelbouw. Tegelijkertijd vond er in de Lourdeskerk een bijzondere tentoonstelling plaats van de Barbara's die pastoor Jeukens had ontvangen van de buurtbewoners. Barbara werd tentoongesteld in schilderijen, beeldjes, een stripboekje en er was zelfs een ondeugende Barbara bij.

Pastoor Jeukens geeft Barbara een nieuwe plek aan een LEKA-paal. © Huub Giesbertz

De bouwkuip in

Begin 2013 kreeg de Heilige Barbara dan eindelijk een plekje in de bouwkuip aan één van de LEKA-palen die de wanden-dakconstructie ondersteunden. Uiteraard werd voor de plaatsing van het beeldje een speciale dag uitgekozen: 1 mei, de feestdag van Sint Jozef Werkman. Tijdens een korte bijeenkomst in de keet aan de Voltastraat zegende pastoor Jeukens het beeld van Barbara. Daarna gingen tunnelbouwers en pastoor in optocht naar het werkterrein. Via een trapje – speciaal voor de gelegenheid getimmerd – kon pastoor Mattie Barbara in haar eigen nisje plaatsen. Daar bleef ze de tunnelbouwers beschermen tot oktober 2014. Toen moesten de LEKA-palen één voor één verdwijnen en verhuisde Barbara weer ‘naar boven’.

Uitzicht bovengronds

Tussendoor, in november 2013, was er ook bovengronds nog een plekje voor Barbara. De tijdelijke verkeersbrug over de bouwput bij de Voltastraat werd geopend. Daar mocht de Heilige Barbara natuurlijk niet bij ontbreken. De platen op de brugleuningen werden opgesierd met afbeeldingen van de kunstwerken die in de bijeenkomst in 2012 waren tentoongesteld. Zo kon Barbara even bovengronds genieten van het uitzicht op de werkzaamheden. Een jaar later was de ruwbouw van de A2-tunnel zó ver gevorderd dat de Voltabrug dicht kon gaan. En ondergronds was het inmiddels tijd om de LEKA-palen te verwijderen. Tijd voor Barbara om te verhuizen, naar haar definitieve plek.

Samen met oud-mijnwerker Frans Cals plaatst Mattie Jeukens Barbara in haar definitieve nisje. © Bert Janssen

Een eigen nisje

Die is in het noordelijke Dienstengebouw, halverwege de trap naar de dienstgang van het middentunnelkanaal. Op vrijdag 10 april 2015 bracht pastoor Mattie de Heilige Barbara naar haar nisje. Vanaf die dag houdt ze voor altijd toezicht op het tunnelverkeer. “Als mensen gebruik maken van de vluchtweg komen ze haar tegen en weten ze dat ze gered zijn”, aldus Mattie. Hij kijkt met weemoed terug op de hele tocht die ‘Berbke’ heeft afgelegd. “Ik krijg wel wat heimwee als ik eraan denk. Ze heeft echt voor verbinding gezorgd. Met de bewoners, de gemeenschap, de werklieden. Wat ik zo leuk vond was dat een Wittevrouwenvelder het beeldje heeft opgeknapt halverwege die hele reis, en dat hij daarbij haar mantel blauw verfde. Zo is ze eigenlijk een beetje Maria geworden. Een martelares als Barbara heeft namelijk altijd een rode mantel, Maria herken je aan de blauwe mantel.”

Een trots Berbke

De pastoor is in ieder geval dankbaar dat Barbara zo goed heeft opgelet al die jaren. Wat zou ze denken als ze eventjes boven de tunnel kon kijken? “Ik denk dat ze trots en content zou zijn over hoe mooi het geworden is. De kerk ligt in nu het midden en vormt zo het hart van het hele gebied.” Op 24 mei probeert Mattie altijd even aandacht te hebben voor de tunnel. “Dat lukt niet altijd, nu was dat bijvoorbeeld lastig door corona, maar we doen ons best. We hebben in de kerk ook een mooi icoon van Barbara uit Wyckerveld hangen. Zo blijven we de wijken steeds met elkaar verbinden. En ik hoop dat de mensen, mede dankzij Berbke, de weg naar de kerk weten te vinden.”

Verder lezen?

Kijk voor meer informatie op de kenniswebsite project A2 Maastricht op www.a2maastricht.nl En benieuwd naar meer geschiedenis van het project? Lees dan ‘Het A2 Maastricht model’  https://a2maastricht.nl/beeld/geschiedenisboek?mark=geschiedenis, Hier staat ook een interview in met Mattie Jeukens.