20 januari 2021

Van de zeven winkels tot de naamsverandering: verhalen over 100 jaar Wyckerpoort

De wijk Wyckerpoort bestond in 2020 100 jaar. Reden genoeg voor het buurtplatform om Paul Bronzwaer te vragen een boek over de geschiedenis van deze buurt op te tekenen. Paul – van huis uit docent Frans, maar al zo’n 30 jaar bovengemiddeld geïnteresseerd in geschiedenis – ging aan de slag. Door corona geen uitbundige presentatie, maar wel een noemenswaardig eindresultaat. 

Oude Wyckerpoort buitenzijde. Foto: Weijnen

Van Frans naar geschiedenis

Zelf woont hij nu precies 50 jaar in Wyckerpoort. Geboren aan de Stationsstraat en met een korte uitstap richting Utrecht voor zijn studie belandde Paul na zijn huwelijk op de Rooseveltlaan. De kinderen gingen in Wyckerpoort naar school en dus verhuisde het gezin richting de professor Pieter Willemstraat. Vanaf 1960 gaf hij Franse les aan het Sint Maartenscollege, maar in de jaren tachtig ontstond bij de Maastrichtenaar interesse voor Maastricht en de Tweede Wereldoorlog. Een uit de hand gelopen hobby die na zijn VUT in 1997 een vlucht nam. Hij promoveerde en heeft inmiddels 10 boeken gepubliceerd. Toen het 100-jarig bestaan van Wyckerpoort in zicht was, kwam het buurtplatform logischerwijze bij Paul terecht. Een vraag die hij met twee handen oppakte. 

Een duik in het archief 

“Ik ben lange tijd betrokken geweest bij de Stichting Vrijheidspark Maastricht. Daar was ik 1 januari 2020 mee gestopt, dus ik had alle tijd voor het boek. Door corona was het lastiger om in het archief te duiken, maar ik had gelukkig goede contacten.” Paul pluisde notulen van het kerkbestuur na, las wijkbladen en luisterde naar de verhalen van (oud)bewoners. Voorzitter van het buurtplatform Wyckerpoort, Wiel Hameleers, hielp bij het uitzoeken van fotomateriaal. En zo ontstond het boek ‘100 jaar Wyckerpoort in woord en beeld – van Wyckerveld naar Wyckerpoort’. “Om het behapbaar te houden, mocht het boek maar zo’n 150 pagina’s tellen, dus we hebben flink wat keuzes moeten maken.”

Bouw winkels Old Hickoryplein

Wyckerpoort in drievoud

Wyckerpoort is een bijzondere wijk. Niet in de laatste plaats omdat het eigenlijk niet één wijk is. “Je kunt spreken van drie aparte buurten. Het zuiden met de Heerderweg en omgeving. In het midden ligt de professorenbuurt, die rond de jaren twintig werd aangelegd. Omstreeks 1935 kwamen de eerste huizen aan het Konings- en Oranjeplein. En in het noorden werd tussen 1955 en 1960 de bebouwing gerealiseerd van het Old Hickoryplein en omgeving. Op die manier is het een langgerekte buurt die ingeklemd zit tussen het spoor en de Groene Loper. Drie verschillende buurten, onafhankelijk van elkaar. Er is geen eenheidsgevoel.” 

De toekomst van Wyckerpoort

En misschien is dat helemaal niet zo erg. Paul constateert het alleen maar. “Vroeger hadden we nog een standenmaatschappij. Arbeiders en ambtenaren woonden niet bij elkaar in de straat. Dat zag je terug in de wijk en de bebouwing. Dat is misschien ook een oorzaak.” Wat de toekomst gaat brengen is onduidelijk. “Dat is enkel speculatie. Ik zie wel dat veel bewoners van met name Wyckerpoort Midden en Noord veel gebruik maken van de Groene Loper. Dat is een geweldige aanwinst. Zelf merk ik het ook. Waar ik eerst het fluiten van de optrekkende tientonners hoorde, luister ik nu naar de fluitende vogels. Maar of de Groene Loper de drie gedeeltes meer bij elkaar gaat brengen, weet ik niet.”

Tabakhandelaar, een van de zogenaamde 'zeven winkels' tussen de Professor Scholsstraat en de Professor Nijpelssstraat in 1955

Zeven winkels

Veel Maastrichtenaren en zeker inwoners van Wyckerpoort zullen menig verhaal uit het boek herkennen. Zo komen de Wyckerveldmuizen aan bod, de jeugdclub die inmiddels helaas is opgeheven. En de zeven winkels niet te vergeten. “Dat was echt een begrip in de wijk. In de buurt van de Nijpelsstraat had je vroeger een slager, groenteboer, kruidenier, een fietsenmaker en nog een paar van dat soort zaken. Dat waren destijds sociale ontmoetingsplekken. Huisvrouwen maakten er een praatje met elkaar, de kinderen speelden tussen de bomen. Door de komst van de supermarkt zijn deze verdwenen.” 

Naamsverandering

In het boek wordt ook ingegaan op de naam van de wijk. Wyckerveld werd in 1966 Wyckerpoort. “De reden was moeilijk te achterhalen. Meerdere wijken veranderden in die tijd van naam. Bosscherveld werd Boschpoort, Heugemerveld veranderde in Duitse Poort en Wittevrouwenveld kreeg de naam Oostermaas.” De officiële lezing: ter bevordering van het historisch besef. Paul vermoedt dat het was om de wijken ‘wat op te pimpen’. “Heugemerveld en Wittevrouwenveld hebben destijds voldoende tegengesputterd, want die wijken hebben eind jaren ‘90 weer hun originele naam teruggekregen. Het waren namelijk bekende begrippen in Maastricht en moesten blijven, aldus de bewoners. Wyckerpoort accepteerde de naamswijziging kennelijk.”  

Meer weten over Wyckerpoort en de boeiende geschiedenis van deze wijk? Het boek is online te bestellen bij de boekhandels De Tribune en Dominicanen.